خوی - فرهنگی

دبیرخانه دایمی نمایشگاه کتاب در خوی راه اندازی می‌شود

مفرد — Sat, 24 Jul 2010 14:56:19 GMT

معاون پژوهشی سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌های کشور گفت: دبیرخانه دایمی نمایشگاه کتاب در خوی راه اندازی می‌شود.به گزارش ایسنا دکتر طه مرقاتی در جلسه هماهنگی برگزاری نمایشگاه کتاب در خوی اظهار کرد: با راه اندازی این دبیرخانه کتاب و کتابخوانی به یک فرهنگ عمومی تبدیل شده و بسیاری از مشکلات فرهنگی شهرستان حل می‌شود.وی با بیان اینکه شهرستان خوی با داشتن قدمت پنج هزار ساله توان تبدیل شدن به قطب فرهنگی کشور را دارد، تصریح کرد: خوی در گذشته یک مرکز فرهنگی و مذهبی بوده و کتب خطی آن در سراسر دنیا پخش شده است.

مرقاتی افزود: نویسندگان و علمای زیادی از خوی ظهور کرده و شهره آفاق شده اند.وی مدت برپایی این نمایشگاه را بیش از یک هفته اعلام کرد و گفت: در این نمایشگاه کتاب، بروشور، سی دی آموزشی و بسیار از محصولات فرهنگی عرضه می‌شود.مرقاتی تصریح کرد: مقرر شده هفته اول آبان ماه به نام هفته "شمس" نامگذاری شود که طی آن خوی را به عنوان شهر فرهنگی و مذهبی و توریستی معرفی کنیم.وی حمایت از مطبوعات، کتابخانه‌های مدارس، برگزاری غرفه‌های فرهنگی را از دیگر اهداف این دبیرخانه عنوان کرد.غلامحسین عماری فرماندار خوی نیز در این جلسه با تأکید بر اهمیت بالا بردن فرهنگ مطالعه در جامعه گفت: تعمیق فرهنگ مطالعه در جامعه به خصوص جوانان و نوجوانان تأثیرات سودمندی در پیشرفت جامعه دارد.عماری بر حمایت مسوولان مربوطه از راه اندازی دائمی دبیرخانه نمایشگاه کتاب در خوی تأکید کرد.

Khoy at a glance

مفرد — Wed, 6 Jan 2010 19:43:21 GMT

Khoy is one of the ancient regions of Iran with a moderate climate. The capital city being Khoy located 807 km. from Tehran. The word Khoy means 'salt', as the primary settlers in this region were the Medes due to the presence of a salt quarry here, called it as such. According to ancient records Khoy was a place having great importance, and was one of the branches of the Silk Road connecting east to west and passed through this city in pre-Islamic ages.

Motaleb Khan Mosque
Situated in the central part of the city, this mosque is related to the Eilkhani era. After being destroyed, it was reconstructed in the Qajar period. It has beautiful plaster moldings and engravings.

Shams-e-Tabrizy Minaret
This minarets is located in a garden surrounding the residence of Shams-ol-Moluk-e-Donbali in the northeast of the city of Khoy. There is a diversity concerning the origin of this minaret. It is believed that a person had been able to hunt rams within one day, the number of the horns on minaret indicates the number of that days hunting. Another version is that this structure was constructed by the reputed Amir Shams-ol-Moluk Donbali of the Donbali dynasty and yet another narratives state that this was the winter palace of Shah Esmail Safavid and believed that the adornment of the minaret was the outcome of one day hunting of the king.

Khoy Old Bazaar
The said bazaar is to the eastern part of the city parallel to Taleqani and Enqelab streets. This bazaar is a remnant of Safavid, Zandiyeh and the Qajar periods in 4th century AH. This bazaar is composed of various sections. Though it has been constructed on simple lines, the architecture affect is impressive and suitable to the wealthy conditions of the city. Ibn-e-Hogol has mentioned this bazaar in his records in the year 346 AH.

Khatoon Bridge
This bridge was constructed at 2 km. southeast of Khoy on the river which is 40 km. from Khoy - Salmas Road in the years 1170-1200 AH., under the orders of Ahmad Khan Donbeli. The bridge is made of brick and is 59.40 m. in length, 8.70 m. in width, and 6.48 m. in height. The bridge has undergone repair in recent years.

Seyed-ol-Shohada Mosque
This mosque is located in north Enqelab Street and belongs to Qajar era. It is tetrangular structure and to the height of 60 cm. it was constructed by stone and the rest with brick. It has single storey shabestan (or Nocturnal area), the pillars of which is carefully and regularly decorated by brick works.This mosque is unique in architecture.

from iranataglance

با قورقوت آتا بیشتر آشنا شویم

مفرد — Thu, 17 Apr 2008 17:03:57 GMT

هفته نامه اورین خوی :‌

حماسه »قورقوت آتا« یکی از شاهکارهای ادبیات ترکمنی است. این حماسه از یک مقدمه و دوازده داستان تشکیل شده و متن آن بر طبق سنت داستان نویسی ترکمنی به صورت نظم و نثر آمیخته به هم و با زبان ساده و شیوا به نگارش در آمده است. اما اشعار آن نه در وزن و قالب معمول کنونی، بلکه به صورت شعر »آزاد« (مشابه شعر نو) سروده شده اند.

از این اثر ذیقیمت، دو نسخه دستنویس قدیمی، یکی در کتابخانه »درسدن« آلمان و دیگری در واتیکان به دست آمده است. اثر به زبان ترکمنی قدیمی (ترکی اغوزی یا زبان مشترک ترکمن ها و ترکان آذربایجانی و ترکیه ای) نوشته شده و لغات فارسی و عربی به کار رفته در آن بسیار نادر است.

داستان های »قورقوت آتا« (یا دده قورقوت) ریشه در تاریخ هزاران ساله ترکمن ها دارد؛ اما تاریخ نگارش مکتوب آن بنا بر تحقیقات شرق شناسانی چون »بار تولد« و »روزی« (دانشمند ایتالیایی) در دوره حکومت ترکمانان »آق قویونلو« (قرن پانزدهم میلادی) بوده است.

هر یک از فصول دوازده گانه این کتاب خود داستانی کامل و مجزاست، اما وجود شخصیت هایی چون سالیر قازان (بیک قهرمان آغوز) قورقوت آتا (شاعر نوازنده) و . . . کلیه داستان ها را در قالب یک اثر واحد به هم پیوند داده اند.

ثبت و ضبط داستان های شفاهی رایج در میان ترکمن های »چاودیر« روایت جدیدی از حکاسه قوروقوت آتا را به جهان علم عرضه داشته که نسخه »چاودیر ـ ترکمن« نام گرفته و مختص ترکمن‌هاست.

متن اصلی (البته با اندکی تعدیل زبانی متناسب یا ترکی آذربایجانی)، ترجمه ترکی آذربایجانی و فارسی قورقوت آتا در ایران به چاپ رسیده، اما مع الاسف نسخه ترکمنی آن تا حال حاضر منتشر نشده است.

ترجمه بخشی از مقدمه این کتاب مشحون از پند حکمت است و نیز چکیده دو داستان این حماسه را با هم می خوانیم.

ترجمه بخشی از مقدمه »قورقوت آتا«:

تا نام خداوند را بر زبان نیاوری کارها پیش نخواهد رفت و تا خداوند عطا و بخشش ننماید، مرد دولت و ثروت نمی‌یابد. اگر مکتوب ازلی نباشد، بنده گرفتار بلا نخواهد شد و تا وعده اجل فرا نرسد، کسی جان نخواهد داد و هیچ مرده ای زنده نخواهد شد و جان رفته باز نخواهد گشت.

اگر جوانمردی همچون بلندای کوه مال وی ثروت به هم بزند، بیش از نصیب خود نخواهد خورد. اگر آبها غرش کنان طغیان نمایند،‌دریا نخواهند شد. متکبر را خداوند نمی پسندد و مغرور دولت و اقبالی نخواهد داشت. کودک بیگانه ای را هر چند نگاه داری، فرزندی تو را نخواهد کرد؛ آنگاه که بزرگ شد، رها کرده خواهد رفت؛ پنداری که تو را هیچگاه ندیده است! از خاکستر تپه ای پدید نمی آید و گر دراز گوش سیاه را افسار بزنی، استر نخواهد شد، ‌چندان که کنیز را جامه فاخر بپوشانی، تبدیل به بانویی اصیل نخواهد شد، برفها هر چندکه توده ـ توده باریده باشند تا بهار نمی پایند و چمن سرسبز تا پاییز نخواهد ماند.

پنبه کهنه را به کرباس و دشمن قدیمی را به دوست نمی توان بدل کرد. تا اسب را به زحمت و سختی و انواری، راه طی نخواهد شد و تا شمشیر پولادین را به کار نبری، دشمن باز پس نخواهد نشست. اگر مرد مال خود را دریغ دارد نام آوازه ای نخواهد یافت. دختر تا از مادر الگو نبیند، پند نمی پذیررد و پسر تا کار پدر را نبیند، سفره نخواهد گسترد.

پسر تکیه گاه پدر است و یکی از دو چشمان وی، پس اگر پسر دولتمندی از آب درآمد، روشنایی اجاق وی است. پسر چه کند اگر از پدر میراث بر جای نماند و از میراث پدر چه حاصل برای کسی که از دولت و اقبال خدا داده بی بهره است؟! از شرّ بد اقبال شما را خداوند محفوظ نگه دارد، ای خان و سرور من!

داستان بوقاچ، فرزند درسه خان

درسه خان با چهل همراه، در جشن سالانه بایندرخان، خان آغوزها شرکت می کند، اما طبق دستور بایندرخان کسانی را که دارای پسرند در خانه سفید، صاحبان دختر را در خانه سرخ و بی فرزندان را در خانه سیاه پذیرایی می‌کنند، درسه خان که فرزندی نداشت،‌از این عمل خشمگین می شود و به نزد خاتون خود باز می گردد.

بنا به پیشنهاد خاتون، او سران »دیش آغوز« را گرد آورده و اطعام می نماید و دست به احسان می گشاید و سرانجام با دعای خیر مردم صاحب پسری می شود.

پسر در پانزده سالگی وارد اردوی بایندرخان می شود. بایندرخان شتر و گاو نری داشت که هر سال در پاییز و در مقابل انظار بزرگان اغوز به جنگ وا می داشت. در بهار آن سال گاو نر مهیب را از سرای با غل و زنجیر بیرون آورده، رها کردند. پسران همه از میدان گریختند، اما تنها پسر درسه خان بدون هیچ ترسی بر جای ماند و با گاو نر در آویخت و او را از پای در آورد.

بزرگان آغوز زبان به تحسین گشودند و »قورقوت« او را »بوغاچ« (منتسب به بوغا یا گاو نر) نام نهاد و پدرش درسه او را در مقام بیگی به تخت نشاند.

بوغاچ چندان اعتنایی به چهل دلاور پدر نداشت و آنها نیز کینه و حسادت وی را به دل گرفتند و تصمیم گرفتند که پسر را پیش پدر بدنام کنند.

درسه فریب چهل دلاور خود را می‌خورد و با برپایی یک مراسم شکار صوری، بوغاچ از همه جا بی خبر را به قصد کشت با تیر می زند، اما او زخمی می شود و درسه به گمان مرگش باز می‌گردد.

خضر نبی به یاری پسر زخمی دیده می‌شتابد و او را از مرگ حتمی می رهاند.

از آن سو مادر بوغاچ که جواب قانع کننده ای از درسه خان نمی شنود، به جستجوی او می پردازد و پنهان از چشم پدر تا هنگام بهبودی کامل از او پرستاری می کند.

چهل دلاور درسه واقعیت را در می‌یابند و از بیم درسه، او را به بند کشیده و به سوی سرزمین کفار می گریزند.

مادر بوغاچ از او می خواهد که از کرده پدر چشم پوشیده و او را از دست چهل نامرد خلاصی بخشد. پسر سخن مادر را می پذیرد و سر در پی چهل نامرد می گذارد، آنان را تار و مار کرده و پدرش را آزاد می کند. درسه از سلامتی پسر شادمان می شود و دوباره او را به تخت بیگی می نشاند و قورقوت آتا در جشن و سرور آنها شرکت کرده و در حق آنها دعای خیر می نماید.

داستان تاراج خانه سالور قازان

روزی داماد بایندر خان و دلاور اغوز سالور قازان در مجلسی از سران سرمست گردید و آهنگ شکار کرد و پسرش »اوروز« را به همراه سیصد جوان به حفاظت و نگهبانه خانمانش گماشت. (زیرا در سرحد گرجستان اتراق کرده بودند و هر آن بیم حمله آنان می رفت).

جاسوس کفار خبرچینی کرد و شوکلی ملک با هفت هزار مرد جنگی شبانه به اردوی قازان تاخت و پس از قتل و غارت، نفوس بسیاری را به اسارت گرفت و سپس برای غارت ده هزار گوسفند قازان راهی شد.

قاراجیق چوپان قوی پنجه، به همراهی دو برادرش در برابر لشکر تاراجگران جانانه مقاومت کرد و آنان را به عقب راند، لیکن دو برادر وی به شهادت رسیدند.

شبانگاه سالیر قازان خوابی دهشتناک دید و به تنهایی روانه اردوی خود شد. ایل خود را درهم و پریشان یافت و نالان از آب و گرگ و سگ چوپان ما وقع را جویا شد و سرانجام چوپان را پیدا کرد و پس از کسب خبر در پی کفار گذاشتند.

لیکن قازان اندیشید که کمک چوپان حتی در صورت پیروزی، مایه حقارت اوست و کار او را کمرنگ جلوه خواهد داد. پس چوپان را به درختی بست و تنها رفت. اما چوپان وفادار درخت را از جای کند و دنبال او به راه افتاد و گفت: »درخت را با خود می برم تا پس از پیروزی بر کفار غذای سرورم را با آن طبخ نمایم!« این سخن او بر دل قازان نشست و او را به همراهی پذیرفته و وعده منصب به او داد.

از آن طرف شوکلی ملک سرمست و مغرور می خواهد تا بورلاخاتون همسر اسیر قازان برای او جام شراب بگرداند. بورلاخاتون را می جویند، اما چهل دختر اسیر اغوز همگی خود را بورلاخاتون معرفی می کنند.

کفار تصمیم می گیرند که پسر قازان، »او روز« را به دار کشیده و گوشت او را به دختران اسیر بخورانند و می گویند مادر او مطمئناً نخواهد خورد و شناخته خواهد شد.

بورلاخاتون از پسرش چاره جویی می‌کند، اما پسر حفظ شرف پدر را ارجح می شمارد و به مادرش سفارش می کند که همچون دیگر دختران عمل نماید تا باز شناخته نشود.

دار را آماده می کنند، اما در همین هنگام قازان و چوپان سر می رسند. قازان از تمامی اموال خود صرف نظر می کند و تنها آزادی مادر پیرش را از پادشاه کفار درخواست می کند، اما آنان او را مسخره می کنند.

در این میان، ناگاه آغوزان سر می‌رسند و پس از طهارت و مناجات بر صف کفار یورش می برند. جنگی بزرگ در می گیردو شوکلی ملک و سران کافران به هلاکت می رسند. دو هزار کافر کشته شده و پانصد اغوز به شهادت می‌رسند و سپاه دشمن در هم می شکند.

سالور قازان به سرزمین خود باز می گردد؛ شکرانه می دهد و قاراجیق چوپان را منصب میرآخوری می گمارد. دده قورقوت در این مراسم شادمانه شرکت می کند؛ سخن سرایی کرده و دعای خیر می نماید.

بر گرفته از: نشریه صحرا شماره 70/ نیمه دوم مهر 1382

خوی ترکستان ایران ...

مفرد — Thu, 17 Apr 2008 11:41:12 GMT

خوى: از اولین شهرهاى ترکى شده آذربایجان است و بدین سبب در متون تاریخى سلجوقى بنام ترکستان ایران نامیده شده است. "حمدالله مستوفى" در نزهت القلوب در باره خوى مىگوید: مردمش سفید چهره و ختاى نژاد و خوب صورتند و بدین سبب خوى را ترکستان ایران خوانند. خوى علاوه بر آذربایجان در تاریخ ترکیه نیز از اهمیت استثنائى برخوردار است. بسیارى از جریانات فکرى و فرهنگى تاریخى که مهر خود را در شکل گیرى هویت ملى خلق ترک (ترکیه) زده اند بلاواسطه با نام شهر خوى پیوسته اند. این شهر پایگاه ارتشهاى ترکى براى تهاجم به بیزانس و فتح آسیاى صغیر توسط ترکان بوده است. "آلب ارسلان" در سال 1701 خوى را مرکز تجمع سپاهیان ترک براى حمله به بیزانس-روم (ترکیه امروزى) قرار داده بود. موسس طریقت بکتاشى "آبدال موسى" و بانى جریان اخوت در آسیاى صغیر "اخى ائوره ن" هر دو از شهر خوى آذربایجان برخاسته اند. "پیر سلطان آبدال" شاعر و قهرمان خلقى-ملى ترکیه٫ "جهانشاه قاراقویونلو" شاه زندیق -شاعر علوى قرن ١٥ نیز اهل خوى اند ("جهان شاه" در گؤى مسجید تبریز که خود آنرا ساخته بود مدفون است). مزار "شمس تبریز" نیز به روایتى در خوى قرار دارد. زمره "جاولاقلار" از قزلباشان بلاواسطه با خوى در ارتباط است. جلخ و جولق نوعى از پشمیه بافته بود که مردم فقیر و درویش و قلندران مىپوشیده اند و جولقى و جولخى به معنى قلندر شال پوش آمده است. جاولاقىلیک از نخستین تشکیلات قلندریه بوده و در قرن 13 در خوى آذربایجان ایجاد شده است. این جریان بعدها توسط حیدرىلیک تعقیب شده است. یاد آورى مىشود که در تاریخ لکسیوگرافى ترکى آذرى اولین لغت منظوم بدین زبان (تحفه حسام) توسط "حسام خویى" نگاشته شده است.

حاجى بکتاش ولى خراسانى٫ آبداللار٫ خوراسان ارنلرى و خویلی لار

مفرد — Thu, 17 Apr 2008 11:26:14 GMT

از جمله برخوردهاى "مولانا جلال الدین رومى" با جریانات آذرى دیدار و تماس وى با "حاجى بکتاش ولى خراسانى" است. "حاجى بکتاش" به احتمال بسیار با "مولانا" در ارتباط بوده و هر دو به یقین از یکدیگر خبردار بوده اند. ("حاجى بکتاش" با دو شخصیت تاریخساز ترک آذرى دیگر٫ "اخى ائورن خویى" (متوفى به سال 1260) و "بابا الیاس خراسانى" (متوفى در نیمه دوم قرن سیزده میلادى) نیز در آسیاى صغیر ملاقات نموده است.) [1] این هم از ولایت نامه که شرح حال "حاجى بکتاش" را باز مىگوید و هم از مناقب العارفین که ترجمه حال "مولانا" را مىدهد به سهولت بدست مى آید.

از وبلاگ سوزوموز :

"مولانا" و "حاجى بکتاش" هر دو خراسانى بوده ("مولانا" از بلخ٫ "حاجى بکتاش" از نیشابور) و هر دو طریقت مولویه و بکتاشیه که پس از وفات ایشان و بنام ایشان در آسیاى صغیر پدیدار شده در اطراف ترکیت و خراسانیت تشکل پیدا نموده است.[2] نیز هر دو در اتمسفر فرهنگى همسانى تربیت شده٫ در تاریخ کمابیش یکسانى به آسیاى صغیر– آناتولى مهاجرت نموده و هر دو انسان را به عنوان پدیده اى مقدس پذیرفته و آنرا با کلام و اشعار خویش تقدیس نموده اند. از اشعار منسوب به "حاجى بکتاش ولى خراسانى" است:

ایسسىلیک اوددادیر٫ ساجدا دئییلدیر.
درویشلیک خیرقه ده٫ تاجدا دئیلدیر.
هر نه آختاریرسان٫ اینساندا آرا!
قودوسدا٫ مککه ده٫ حاجدا دئییلدیر!!.[3]

"مولانا" عالمى بزرگ٫ حکیمى اندیشمند٫ شاعرى داهى و شوریده است. مردمى بودن وى ناشى از اندیشه هاى انسانى فرادینى وى است. در دیگر سو "حاجى بکتاش" -بنا به ترجمه ى نثرى و شعرى مقالات وى که اصل آن عربى است و به زمان ما نرسیده است- شیخى بالغ و جا افتاده است. سبب رغبت مردم به "حاجى بکتاش" و سپس گسترش بکتاشیه در میان خلق٫ ناشى از سادگى آموزه هاى وى است. "مولانا" داراى قابلیت وفق دادن عقاید باطنى با مراسم ظاهرى است. در حالیکه آنگونه که از مقالات و نیز از مناقبى که در سنت مولویه و بکتاشیه موجود است٫ "حاجى بکتاش" باطنىاى تمام عیار بوده است.

"طریقت بکتاشیه" امروزى که بانى حقیقى آن ولى –پیر ترک آذرى "آبدال موسى"[4] اهل خوى آذربایجان است٫ بعدها با جذب مذهب – دین آذربایجانى "حروفیه" که پایه گذار-پیغامبر آن آذربایجانى دیگرى "فضل الله نعیمى تبریزى استرآبادى" است٫ به یکى از سکتهاى اساسى مذهب علوى (غلات شیعه) معاصر تبدیل شده است[5] ("فضل الله" به جرم دیگراندیشى و الحاد به وضع دلخراشى به قتل رسیده و طرفدارانش در آذربایجان و ایران بیرحمانه قتل عام شده اند). همچنین امروزه در "طریقت مولویه" در مقابل شاخه اصلى مولویه که "ولدىلیک" نامیده مىشود٫ شاخه اى فرعى مشهور به "شمسىلیک" و منسوب به "شمس تبریزى" وجود دارد.

"شمس تبریزى" که مدتى در شهر ارزروم[6] در ناحیه آذرى ترکیه امروزى به آموزگارى نیز مشغول بوده٫ منسوب به طریقت پیش علوى (غلات شیعه) ملامتى-قلندرى-حیدرى است. عمده این طریقت بعدها در زمره جریان آبدالان در سه شاخه امروزى مذهب علوى (غلات شیعه) یعنى قزلباشى٫ بکتاشى و مولوى مستحیل شده است. آبدالان روم (اوروم آبداللارى) که مهر خود را بر امر تشکل هویت و فرهنگ ترکى آسیاى صغیر و جنوب غربى اروپا زده اند٫ عمدتا درویشان و غازیان تورکمان- تورک آذرى (آذربایجانى و خراسانى) بودند که در قرون 11-13 از آذربایجان و خراسان با نام "خراسان ارنلرى" و "خویلولار" و... به آناتولى روى آورده اند. این تورکمانان (ترکان آذرى) که از پیشگامانشان "سارى سالتوق" (از خراسان)٫ "بابا الیاس" (از خراسان)٫ "آبدال موسى" (از خوى)٫ "گئییکلى بابا" (از خوى)٫ "شیخ بوزاغى" (از مرند)٫ "حاجى بکتاش" (از خراسان)٫ "اخى ائوه ن" (از خوى) اند در فتح ممالک بیزانس در آناتولى و بالکان بدست ترکان و گسترش اسلام در این نواحى پیشگام بوده و اشتراک داشته اند. در برخى از روایات ترکى چنین گفته مىشود (به اختصار): "پس از مدتى بیگهاى قایى دریافتند که دولت سلاطین سلجوق در آناتولى دولت سایه اى بیش نیست. انجمن کرده و به اوتمان غازى (عثمان غازى) چنین گفتند: تو از نسل قایىخان هستى٫ قایىخان از بیگهاى اوغوز است. بنا وصیت گون خان طبق سنن اوغوزى مقام خانى (خاقانى) مىبایست که در نسل قایى ادامه یابد. تو شایسته خانى هستى٫ تو را خان بشناسیم. در کنگره پیر اخیان٫ اخى ائوره ن٫ پیر بکتاشیان حاجى بکتاش ولى و پدر زن عثمان غازى شیخ ادبالى نیز حضور داشتند. بیگهاى اوغوز در حضور عثمان غازى سوگند خوردند و به شرفش قدحهاى پر از قیمیز (شراب ملى ترک) بلند کرده و فریاد کشیدند: آب حیات٫ صحت٫ عافیت و پادشاهیت مبارک باد! حاجى بکتاش ولى سرپوش نمدین خراسانى را بر سر عثمان غازى نهاد و اخى ائوره ن شمشیر بر کمر او بست. سپس فرمان سلجوق خوانده شد و در مقابل اوتاغ (اطاق) نه توغ (طوق) برافراشته شد. همه این مراسم طبق رسومات اوغوزى انجام گرفت و بدین صورت عثمان غازى بنیادگذار دولت عثمانى گشت...."

این زمره غلات ترک بعدها در مذهب غالى-باطنى علوى قزلباشى مستحیل شده و تمام آبدالان نیز به حرکت رنسانس ترکى قزلباش صفوى پیوسته اند. خروج "شاه اسماعیل" از جنگلهاى گیلان و حرکت وى به سوى اردبیل و از آنجا به ارزینجان [7] براى تشکیل اولین قورولتاى تورکمان [8] به توصیه "دده آبدال بیگ" (از طائفه ترکان ذولقدر-دولقادارها) از خواص مریدان "حیدر" بوده است.

"مولانا" خود را از آبدالان شمرده است. "شاه اسماعیل" نیز مىگوید:

ختایى یم٫ بیر حالام٫ الیف اوستونده دالام.
صوفىیم طریقتده٫ حقیقتده آبدالام.

امروزه بخشى از علویان (على اللهیان ترک-قزلباشان غالى) آذربایجان (که به خطا به شکل "اهل حق" نیز ذکر مىگردند) در محور اورمیه-سلماس-خوى[9] -قاراعین-ماکو همچنان "آبدال بیگ"ها نامیده مىشوند.

شاخه فرعى شمسىلیک مولیه در اصل ادامه جریان آبدالان مذکور مىباشد که با بکتاشیه و مولویه امتزاج کرده است. این گروه آشکارا غالى ترک باطنى (علوى)٫ داراى کتابى بنام "دیوان صغیر"اند که حاوى اشعارى منتسب به "مولانا" که برخى نیز به ترکى [10]است مىباشد .

جریان اخوت که "اخى ترک حسام الدین چلبى" نیز بدان منسوب است٫ بعدها اساسا در مذهب علوى (سکتهاى قزلباشیه و نیز بکتاشیه) استحاله یافته بخشهاى مسلح آن (غازیان و آلپ ارنلر) نیز به تشکیلات نظامى عثمانى "یئنى چئرى" و حرکت "قزلباش" ترکان صفوى پیوسته است. بعدها زمره اخیان همراه با باجیان و غازیان و آبدالان همگى در میان نخستین گروههاى پیوسته به قزلباشان بوده اند. غازیان به همراه آلپ ارنلر شاخه "سیفى" ویا مسلح "اهل فتوت" (اخیان) را تشکیل مىداده اند. قزلباشان بیشتر ترکان پیرو آیین فتوت بوده اند. [11].

با آنکه بکتاشیه که پیشتر مذهب-دین آذربایجانى حروفیه را در خود جذب کرده بود٫ زمانى در آذربایجان نیز شایع بوده است٫ با تاسیس و پیدایش مذهب قزلباشى توسط "شاه اسماعیل ختایى" عمده بکتاشیان آذربایجان و دیگر ترکهاى ایران جذب این حرکت شده اند. بخشى از این ها همان گروه ترکان قزلباش علوى (غلات شیعه ترک) مىباشند که امروزه در ایران و آذربایجان یکى از نامهاى عمومىشان (و البته به خطا) اهل حق مىباشد. امروزه پیروان این طریقت علوى ترکى خراسانى-آذربایجانى-آناتولى در خاورمیانه و اروپا از عراق و ترکیه تا آلبانى و بوسنى پخش شده اند. همه ساله در کشور ترکیه به تاریخ ١٥-١٨ آگوست٫ در سولوجا قارا هؤیوک٫ نوشهیر٫ مراسم-فستیوال عظیمى بنام "حاجى بکتاش شنلیکلرى" برگزار مىشود.

--------------------------------------------------------------------------------
[1] - موسس جریان پیش علوى اخوت-فتوت (از غلات شیعه) در آناتولى یعنى تشکیلات "اخیان روم" (برادران-قارداشلار) اندیشمند آذرى "شیخ نصیرالدین محمود خویى" است. وى که ملقب به "اخى ائوره ن" است اهل شهر خوى آذربایجان مىباشد که در عصر سلاجقه روم به آسیاى صغیر مهاجرت نموده است. همسر وى "فاطما باجى" نیز موسس تشکیلات "باجیان روم" (خواهران) در این دیار است. علاوه بر "شمس تبریزى" که با اخیان –اهل فتوت در پیوند بوده است٫ خود "مولانا" نیز در مثنوى کرارا فتیان را مخاطب قرار داده است. نام اخیان و شخص "اخى ائورن خویى" همچنین در ماجراى شهادت "شمس الدین تبریزى" نیز به میان کشیده شده است. امروزه به پاس اخى "ائورن خویى" و تشکیلات صنفى اخىلیک همه ساله در کشور ترکیه مراسمى بنام "اخىلیک کولتور هفته سى و اصناف بایرامى" در شهر قیرشهیر به تاریخ ١٣-٨ اکتبر برگزار مىشود.

[2] - خراسان: بسیارى از بنیانهاى فرهنگ ترکى-آذربایجانى بلاواسطه در ارتباط با خراسانند. تاریخ ترکى ادبى ایران٫ آذربایجان و ترکیه٫ با اشعار شعراى خراسان آغاز مىشود. نخستین محصولات ادبى ترکى آذرى و ترکى ترکیه نیز توسط ترکهاى خراسان که به غرب مهاجرت کرده بودند آفریده شده است. چنانکه موسس زبان شعرى ترکى آذرى٫ صوفى حروفى "حسن اوغلو اسفرائنى" (قرن 14) و موسس زبان شعرى ترکى آناتولى "خواجه دخانى" هر دو از ترکان خراسان بوده و در آنجا ظرافت و زیبایىهاى زبان ترکى را آموخته اند. در دوران معاصر در ایران همچنینن خراسان در خارج از آذربایجان پیشگام تدریس زبان ترکى در مدارس بوده است. یاد آورى مىشود بزرگترین استاد-بخشى موسیقى مردمى ترک٫ فارابى زمان "حاج قربان سلیمانى" نیز از ترکان خراسان است.

[3]- حرارت در آتش است٫ نه در ساج
درویشى نه با خرقه میسر است نه با تاج.
به دنبال هر چه هستى٫ آنرا در انسان جستجو کن٫
که در قدس٫ در مکه و حج نتوانى بدست آوردش.

[4] - "آبدال موسى خویلو" عارفى است که از سوى علویان (ترکان غلات شیعى) قزلباش و بکتاشى محترم شمرده شده حتى تقدیس مىشود. وى که بنا به روایتى نوه پسر عموى "حاجى بکتاش ولى" بنام "حیدر آتا" مىباشد٫ در فتح بورسا پایتخت بعدى آل عثمان شرکت داشته و در تاسیس تشکیلات نظامى عثمانى یئنى چئرى (ینى چرى) نیز نقشى اساسى ایفا نموده است. از او اثرى بنام "نصیحت نامه" در دست است. مزار وى در تککه کؤى شهر بورسا است. همه ساله در ترکیه فستیوالى به نام "آبدال موسى شنلیکلرى" و به گرامیداشت این شخصیت آذربایجانى در آلمالى٫ تککه کؤى٫ آنتالیا به تاریخ ١٠- ٩ ژوئن برگزار مىشود.

[5] - بسیارى از مشاهیر ترک و آذربایجانى از آن جمله نخستین شاعر ترکى سراى ایران و آذربایجان "حسن اوغلوى اسفراینى"٫ نیز "عمادالدین نسیمى شیروانى" از اعاظم ادبیات جهان ترک -که در حلب به جرم ارتداد و دگراندیشى به وضع فجیعى به قتل رسیده است- از حروفیان و "محمد فضولى بغدادى" -که شکسپیر ادبیات دنیاى ترکى شمرده مىشود- منسوب به بکتاشیان بوده اند.

[6] ارزروم: شهرى در ناحیه معروف به آذربایجان ترکیه است. این ناحیه که در شرق ترکیه قرار دارد در تاریخ زبان و فرهنگ ترکى بویژه آذربایجان از اهمیت فوق العاده اى برخوردار است. "ارزروملو مصطفى ضریر" از نخستین نثرنویسان و پرکارترین شعراى ترکى آذرى قرن سیزده- چهاردهم میلادى متولد ارزروم مىباشد. محل وقوع و آفرینش داستانهاى "دده قورقود" که از شاهکارهاى ادبى و فولکلوریک جهانى بشمار مىآید و نیز داستان حماسى و عشقى "کوراوغلو" که محصول ترکان قزلباش (علوى-غلات شیعه) مىباشد هم عمدتا این ناحیه است. بسیارى از خاندانها و دولتهاى ترکهاى آذرى مانند قاراقویونلو و آغ قویونلو اصلا از ترکان آذرى (تورکمان) این نواحى بوده اند. (با اینهمه طوائف بنیانگذار سه دولت ترکى بعدى حاکم بر ایران یعنى صفوى٫ افشار و قاجارها اصلا از قزلباشان ترکیه مرکزى-سوریه شمالى بوده اند). این ناحیه پس از شکست قزلباشان در کارزار چالدران ضمیمه خاک عثمانى شده است. دول ترکى حاکم بر ایران مانند قاجارها که خود از قزلباشان ترکیه اى مرکزى اند٫ همیشه در این شهر آذرى داراى نمایندگى بوده اند.

[7] - ارزینجان: شهرى در ناحیه آذرى ترکیه است که به زمان مولوى تحت حاکمیت "فخرالدین بهرام شاه" از خاندان ترک منگى جک مىبود. خانواده "مولانا" به روایتى یک تا سه سال در این شهر آذرى اقامت نموده اند. در بعضى منابع تاریخى مانند مجمع البلدان (یاقوت حموى٫ جغرافیانویس روم تبار عرب٫ 1266) شهر ارزینجان حد غربى آذربایجان شمرده مىشود: "حد آذربایجان من بردعه مشرقا٫ الى ارزینجان مغربا": حد آذربایجان از بردعه در مشرق کشیده مىشود تا ارزینجان در مغرب. امروزه نیز در برخى منابع ترکیه اى و غیر آن به این بخش٫ آذربایجان ترکیه ویا آذربایجان غربى گفته مىشود.

[8] - دومین قورولتاى تورکمان به سرکردگى "شاه اسماعیل صفوى" در شهر "سیواس" منعقد شده است. این شهر در تاریخ ترکى و آذربایجانى از اهمیت بسیار برخوردار است. بنیانگذار شعر تصوفى در ادبیات دیوانى ترکى آذرى و نیز ترکى استانبولى "قاضى برهان الدین" در شهر سیواس دولتى مستقل به نام خویش تاسیس کرده بود. دولت وى نمونه اولین دولتهاى ترکان آذرى در آسیاى صغیر و در خارج خاک آذربایجان است. "قاضى برهان الدین" که منسوب به طائفه سالور بوده است در جنگ با دولت دیگر ترکى آذرى آغ قویونلوها کشته شده است. همچنین "پیر سلطان آبدال" از بزرگترین شاعران مردمى و از قهرمانان اسطوره اى خلق ترکیه نیز (اصلا از شهر "خوى" آذربایجان جنوبى) متولد روستاى باناز "سیواس" فوق الذکر بوده است. امروزه همه ساله در کشور ترکیه مراسم و فستیوال باشکوهى در بزرگداشت "پیر سلطان آبدال" این عاشق-شورشگر ترک آذربایجانى الاصل بنام "پیر سولطان آبدال شنلیکلرى" در سیواس٫ ییلدیز ائلى٫ باناز کؤیو و به تاریخ ١٣-١٢ ژوئن برگزار مىشود.

[9] - خوى: از اولین شهرهاى ترکى شده آذربایجان است و بدین سبب در متون تاریخى سلجوقى بنام ترکستان ایران نامیده شده است. "حمدالله مستوفى" در نزهت القلوب در باره خوى مىگوید: مردمش سفید چهره و ختاى نژاد و خوب صورتند و بدین سبب خوى را ترکستان ایران خوانند. خوى علاوه بر آذربایجان در تاریخ ترکیه نیز از اهمیت استثنائى برخوردار است. بسیارى از جریانات فکرى و فرهنگى تاریخى که مهر خود را در شکل گیرى هویت ملى خلق ترک (ترکیه) زده اند بلاواسطه با نام شهر خوى پیوسته اند. این شهر پایگاه ارتشهاى ترکى براى تهاجم به بیزانس و فتح آسیاى صغیر توسط ترکان بوده است. "آلب ارسلان" در سال 1701 خوى را مرکز تجمع سپاهیان ترک براى حمله به بیزانس-روم (ترکیه امروزى) قرار داده بود. موسس طریقت بکتاشى "آبدال موسى" و بانى جریان اخوت در آسیاى صغیر "اخى ائوره ن" هر دو از شهر خوى آذربایجان برخاسته اند. "پیر سلطان آبدال" شاعر و قهرمان خلقى-ملى ترکیه٫ "جهانشاه قاراقویونلو" شاه زندیق -شاعر علوى قرن ١٥ نیز اهل خوى اند ("جهان شاه" در گؤى مسجید تبریز که خود آنرا ساخته بود مدفون است). مزار "شمس تبریز" نیز به روایتى در خوى قرار دارد. زمره "جاولاقلار" از قزلباشان بلاواسطه با خوى در ارتباط است. جلخ و جولق نوعى از پشمیه بافته بود که مردم فقیر و درویش و قلندران مىپوشیده اند و جولقى و جولخى به معنى قلندر شال پوش آمده است. جاولاقىلیک از نخستین تشکیلات قلندریه بوده و در قرن 13 در خوى آذربایجان ایجاد شده است. این جریان بعدها توسط حیدرىلیک تعقیب شده است. یاد آورى مىشود که در تاریخ لکسیوگرافى ترکى آذرى اولین لغت منظوم بدین زبان (تحفه حسام) توسط "حسام خویى" نگاشته شده است.

[10] - بواقع طریقت وحدت وجودى "مولویه" معاصر و ارکان آن نیز آشکارا خارج از دایره اسلام اورتدوکس مىباشد. امروزه مولویه٫ به همراه بکتاشیه (در بالکان) و قزلباشیه (میان ترکان) و نصیریه (میان اعراب) و اهل حق (میان اکراد) تحت نام عمومى علوى در مقابل اسلام اورتودوکس (سنى و شیعى و زیدى) نمایندگان اسلام هترودوکس در آسیاى صغیر٫ مزوپوتامیا (ماوراءالنهر) و شبه جزیره بالکان مىباشند. از اشعار شاخه شمسىلیک این گروه است:

تا صورت پیوند جهان بود٫ على بود٫
تا نقش زمین بود و زمان بود على بود٫
سر دو جهان جمله ز پیدا و ز ز پنهان
شمس الحق تبریز که بنمود على بود.

مولانا خود مىگوید (تجلى یکى از امهات باورهاى غلات شیعى-قزلباشان ترک است):
مرا در همه عالم یا الهى٫
تجلى جمال شمس دین ده!

[11]- این جریان (فتوت) مهر خود را بر فرهنگ ترکى-آذربایجانى زده است. پدیده "قوچولار" (لوطیان) و ورزش "زورخانه" تنها دو گستره آن به شمار مىآیند.

آتئل باتئل چرشنبه قدیم خوی دا

مفرد — Tue, 18 Mar 2008 17:02:28 GMT

به قلم یاردانقلی (خسرو کرمانشاهی)

بازهم آخر سال و شب چهارشنبه سوری و لب چشمه و کوزه و عکس ماه صورت ها که در آهنگ خورشید و آب می رقصند.

انگار همین دیروز بود که در دروازه شهانق، رودخانه یا بهتر بگویم نهری جاری بود و از میان حیاط خانه ای می گذشت و کوچه را در می نوردید و از کوچه ی امیر به طرف دباغ خانه سرازیر می شد. و چه نام پر مسمایی داشت: بیوک چای.

صبح سه شنبه آخر سال(چرشنبه آخشامی) در دم دمای سحر و گرگ و میش هوا و جدال آفتاب با پس مانده ی شب در آسمان. به زور از خواب پا می شدی تا خواهر دم بختت تنهایی کوزه دردوش نگیرد و به کنار بیوک چای نرود.

چشمانت را می مالیدی و ته مانده ی خواب را در کوچه سر می کشیدی و دنبال خواهرت راه می افتادی او کوزه بر دوش تا کنار بیوک چای می رفت و تو روی تل خاک ها کمی دورتر از دختران هم محله ات می نشستی و زل می زدی به حرکات دختران .

کوچه که خلوت بود و مردان به عمد در کوچه آفتابی نمی شدند تا دختران راحت تر آداب چرشنبه را بجا بیاورند و دخترکان راحت و فارغ البال چارقد از سر برمی کشیدند و آبی به صورت می زدند و شبق های مشکی زلفانشان را تر می کردند و شانه های چوبی به کار می افتادند تا زلال جاری آب عکس ماه رخان را در خود نشان دهد و به هر لرزه ای آنها را لج و کوله نماید و خنده بر لب ها نشاند.

کوزه ها که پر می شد و روی دوش ها جا می گرفت، دسته دسته دختران راه می افتادند و کلون ها به صدا در می آمدندو خانه ها با آب تازه مزین می شدو حیاط های اغلب سنگ فرش به قطرات آب تطهیر می شدند و به نرمه های جارو پاک می گشتند.

نه اینکه آخرین چهارشنبه سال را به استقبال می رفتند؟

پدر که از نماز صبح فارغ شده بود و نانی و قاتقی صبحانه کرده بود به همراه مادر به حیاط می آمد و مادر که درب لانه ی مرغها را بر می داشت و قدقد توی حیاط می پیچید و چشمان پدر به دنبال چاق و چله ترین خروس می گشت و من چه غصه می خوردم از اینکه دیگر خروسم صبحها آواز نخواهند خواند و مادر دلداری ام داد که آن یکی خروس زیباتر است و همان مال توست و تا سال آینده می توانی با آن بازی کنی و پر وبالش را نوازش دهی.

پدر اهل چاقو بر حلقوم نهادن نبود و یک سکه ی ده ریالی( یک تومان) کف دستم می گذاشت و خروس در بغلم جا می گرفت تا سر کوچه بروم و «حسن عمو» یک تومانی را بگیرد و خروس را لب جوی آب و روبه قبله دراز نماید و تیغ بر حلقومش کشد و خروس بیچاره زیر پاهای زمخت عمو حسن تابی به خود بدهد و لرزه هایی آنوقت تمام. دوباره پاهای خروس در دست من و خون از حلقومش چکان راهی منزل گردم و مادر تاتیل را بار بگذارد و پرو بال خروس کنده شود و آماده برای پختن و روی برنج قرار گرفتن.

عصری که برمی گشتیم با چند «قاروره- ترقه های دست ساز آن روزها» در دست. چشمان مادر نم دار بود و دلش گرفته و با بوسه ای علت را جویا می شدیم و تازه یادمان می افتاد که داداش بزرگمان خدمت سربازی«سپاهی دانش» رفته و مادر غم او را می خورد که کنارمان نیست و در این شب دور سفره نمی نشیند.

غروب که از راه می رسید. هیمه ها در وسط حیاط جمع می شدو اتشی برافروخته و ما ذوق زده از روی آتش می پریدیم و دم می گفتیم که:« آتئل باتئل چرشنبه- بختیم آچئل چرشنبه» بی آنکه بدانیم این ترانه مال دخترهای دم بخت است و ما هنوز دهانمان بوی شیر می دهد و این حرفها گنده تر از همه ی ابعاد دهان کودکانه مان است.

شام که رشته پلو بود و خروس خان نشسته بر رویش. روی یک سینی بزرگ ریخته و مادر سهم همه را در بشقابها تقسیم کرده و چه با ولع می خوردیم و به انتظار می نشستیم تا مادر بزرگ بقچه برگشاید وآجیل ها نمایان گردندو آنوقت قصه ی آجیل مشگل گشا را روایت کند و ما با علاقه بشنویم و بعد آجیل ها تقسیم شود و هرکدام بادامهایمان را جمع کنیم که فردا صبح سر کوچه بازی بادام از انواع واقسامش راه خواهیم انداخت.

...مادر را اگر می پاییدی می دیدی که دستمالی روی پاها انداخته و سهم دادش بزرگ را روی آن ریخته و چون دیده کسی متوجه او نیست ، بخش زیادی از سهم خود را هم روی سهم دادش ریخته و برایش نگه داشته تا آمدن او و ...

...واما پدر که کبریتی خریده بود به نشانه ی گرمی و آینه ای گرد و جیبی به نشانه ی روشنی آرام از جیب در می آورد و دور از چشم ما بچه ها و مادر بزرگ، آرام روی دامن مادر می انداخت و چشمان نمدار مادر که روی صورت پدر زوم می شد. لبخند دزدکی هر دو در هم گره می خورد و ... مادر شوری اشکهایش را با شیرینی لبخندش در هم می آمیخت.

امروز که به ذهنم مراجعه می کنم از چهارشنبه سوری فقط بال بال زدن خروس هایم به یادم مانده و لب آب و کوزه و طراوت آب و لبخند در اشک آمیخته ی مادر و خاکی که پدر را در آغوش گرفته...

...و از خودم ، کودکی که هنوز در پس این ریش و پشم به سفیدی در آمیخته در درونم ورجه وورجه می رود.

چیله آخشامی نین بازاری نان گورملی اکیزلر

مفرد — Fri, 21 Dec 2007 18:37:35 GMT

چله گجه‌سی ، نماد انس و الفت و صله‌ارحام در آذربایجان غربی است

مفرد — Thu, 20 Dec 2007 20:01:45 GMT

شب یلدا در آذربایجان غربی " چله گجه‌سی " نامیده می‌شود که نمادی از انس و الفت و صله‌ارحام بین خانواده‌ها و تکوین زندگی دهقانی است.

این نامگذاری از آن جهت است که در روزشمار مردم آذربایجان غربی شب یلدا پایان فصل پاییز و آغاز " چله بزرگ " و زمستان است.

فصل زمستان در آذربایجان غربی به سه دوره تقسیم می‌شود که ‪ ۴۰‬روز اول آن چله بزرگ، ‪ ۲۰‬روز بعد از آن چله کوچک و ‪ ۳۰‬روز آخر " بایرام آیی " (ماه عید) است.

به اعتقاد مردم این استان، چله کوچک سردترین روزهای سال است و موقع آمدن به چله بزرگ می‌گوید" تو هیچ کاری نکردی، من کودکان را در گهواره دست زنان را در کوزه آب و پای مردان را بر روی زمین منجمد خواهم کرد، چله بزرگ هم به او می‌گوید عمرت کوتاه و پشت سرت بهار است.

آیین‌های شب چله در آذربایجان غربی تقریبا مشابه با آیین‌هایی است که در دیگر استانهای کشور برگزار می‌شود، با این تفاوت که ابعاد بیشتری دارد.

هندوانه، انواع حلوا، مرکبات، آجیل، پشمک از سورسات اصلی شب چله در میان مردم آذربایجان غربی در زمان حاضر است.

خانواده‌ها در این شب معمولا درخانه بزرگترهای فامیل گردهم می‌آیند و شام، هندوانه و انواع تنقلات را با هم می‌خورند و تا پاسی از شب را به گفت و گو می‌نشینند.

" چله لیک " (هدیه شب چله) مراسمی است که دردیگر شهرها کمتر دیده می‌شود ولی در آذربایجان غربی جزو ضروریات این شب تاریخی و باستانی است.

هر خانواده‌ای که دختری را برای پسر خود نامزد کرده است، در این شب باید هدیه شب چله به خانه عروس بفرستد که عبارت از همان سورسات شب یلدا به طور کامل و یک چشم روشنی است که معمولا یک قطعه طلا برای عروس و یا احتمالا لباس و چادرشب برای خانواده عروس است.

به‌رغم توسعه معاش خانواده‌ها، خیلی از بزرگترهای فامیل از لذت برگزاری شب چله در سالهای گذشته می‌گویند.

آنان معتقدند با آنکه انواع میوه و مرکبات، شیرینی‌های دانمارکی و فرانسوی و حلواهای صنعتی به سورسات شب چله افزوده شده ولی لذت شب چره‌های گذشته، انگور و خربزه‌های ترش و حلوای " قاوود" کشمش، سنجد را ندارد.

اصغر نقی‌زاده از اهالی ارومیه می‌گوید: هزینه‌های سنگین شب یلدا در این سالها موجب شده تا شادی شب چله به ناراحتی و نگرانی تبدیل شود.

وی می‌افزاید: سالهای گذشته این مراسم با سورساتی که معمولا همه افراد اعم از فقیر و غنی در اختیار داشتند، برگزار می‌شد، ولی این سالها هزینه های سنگینی را به خانواده‌ها تحمیل می‌کند.

نقی‌زاده گفت: سالهای قبل شب چله بهانه‌ای برای دیدار با افراد فامیل و بزرگترها و صله‌ارحام بود در حالیکه این روزها وسیله‌ای برای خود نمایی و چشم و هم چشمی شده است.

همسر نقی‌زاده نیز معتقد است، اعیاد ملی و مذهبی و شب چله و حتی عروسی‌ها هم لذت سالهای گذشته را ندارد.

بانو ملائکه نقی‌زاده می‌گوید: در آن سالها برای فرا رسیدن اعیاد و شب‌های چله و جشن‌های عروسی لحظه شماری می‌کردیم و همه مردم اعم از فقیر و غنی خوشحال بودند ولی حالا کودکان هم لذت این آیین‌ها را احساس نمی‌کنند.

وی افزود: چشم و هم چشمی، خودنمایی و پرداختن به حواشی، اصل و هدف آیین ها را تغییر داده و تبدیل به وسیله‌ای برای دوری خانواده‌ها از یکدیگر شده است.

به گفته‌ی وی، توسعه زندگی شهری و افزایش درآمد مردم به جای اینکه موجب آرامش فکر و روح و روان مردم باشد، وسیله‌ای برای تشویش و نگرانی شده و هیچ کس نمی‌تواند از شادی‌های عید، جشن ، عقد وعروسی لذت ببرد.

به اعتقاد وی، خیلی از خانواده‌ها به‌دلیل ناتوانی از خرید هدیه و چشم روشنی مجبورند با اعضای فامیل قطع رابطه کنند، در حالیکه در سال‌های گذشته مردم با دست خالی و حتی با یک عدد سیب و یا انار به دیدن هم می‌رفتند.

شب چله در خانواده‌های روستایی حال و هوای دیگری داشت، زنان از یک یا دو روز قبل در کنار انواع شب چره، میوه‌های زمستانی، " پالوده" و حلوای " قاوود " آماده می‌کردند.

شربت این نوع پالوده از کشمش انگور درست می‌شد که بعد از خیس دادن در هاون‌های سنگی کوبیده می‌شد و بعد با آب مخلوط شده و صاف شدن آن شربتی شیرین با عطر و طعم مطبوع بود.

حلوای قاوود، مخلوطی از انواع تخم هندوانه، خربزه و دیگر دانه‌های بذری خوش طعم بود که بعد از آسیاب شدن در آسیابهای آبی با شیره انگور مخلوط می‌شد که غذایی بسیار مغذی و انرژی‌زا در فصل زمستان بود.

با رواج مصرف قند و شکر و انواع شیرینی‌ها این نوع وسایل پذیرایی نیز از میان رفته و حتی این روزها کمتر کسی این نوع مواد غذایی را می‌شناسد.

سنجد، کشمش، مغز گردو، بادام، خربزه و انگورهایی که در داخل ترشی و شیره انگور نگهداری می‌شد از جمله مهمترین وسایل پذیرایی شب‌های چله در روستاهای آذربایجان غربی بودند.

هندوانه که از ضروری‌ترین میوه‌های شب چله بود، تولیدی خود روستاییان بود که به اعتقاد مردم آذربایجان غربی خوردن آن در اولین شب چله بزرگ مانع از سرما خوردگی انسان می‌شود.

جشن شب چله در میان مردم آذربایجان غربی که دارای فرهنگ دهقانی و کشاورزی هستند به نوعی تکوین چرخه کشاورزی است.

فصل زمستان علاوه بر اینکه زمان استراحت و کشاورزان است، سرما و برف نیز موجب از بین رفتن آفات و بیماری‌های گیاهی و پوشش مزارع گندم می‌شود