http://xoy.ir پایگاه اطلاع رسانی آذربایجان fa RSS Generated by BlogSky.com http://xoy.ir/1388/08/17/post-949/ <p style="direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: justify;" dir="rtl" class=" "><span lang="AR-SA" style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;">قدیم خسته کین اویونونون، شکیلده گؤروندویو کیمی آلتی خانه سی اولاردی. معمولاً ایکی یا اوچ اویونچولار اولاردی</span><span style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;" dir="ltr">.</span></p> <p style="direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: justify;" dir="rtl" class=" "><span lang="AR-SA" style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;">الیف ـ بیرینجی اویونچو بیرلردن باشلایار، بیر ساخسی تیکه سینی یا بیر یاستی داشی بیرینجی خانه یه آتاردی. هاقیشقا گئدن کیمی، بیر آیاغینی گؤیده ساخلایار، تک قیچلی جیزیغین اوستوندن بیرینجی خانه یه آتلانار و آیاغی یلا ساخسینی ایته له ییب ایکینجی خانه یه کئچیردردی. یئنه جیزیغین اوستوندن ایکینجی خانه یه آتلانار، ساخسینی اوچونو خانه یه ایته لَیردی. بئله لیکله اویونا ایدامه وئریب، ساخسینی آلتینجی خانه دن ائشیگه ایته لیندن سونرا، تک قیچلی آتلانیب، جوت قیچلی ائشیگه دوشوب دئیردی: خسته کین. هر حالتده، اویونچو جیزیغی آیاقلایارسا، یانار؛ ساخسی جیزیغین اوستونه دوشرسه یانار؛ گؤیده کی آیاغی یئره دَیرسه یانار. بوحالدا یولداشی دئیر: سن دوشدون. مومکوتدور اویونچو لاپ اوزو اوسته یئره گله؛ آمما قول لارین یئره دایاق وئریب قویمایا گؤیده کی آیاغی یئره دَیه. بو، دوشمک حسابیندا دئییل، قالخیب اویونا ایدامه وئره بیلر. ائله کی بیرلری قورتاردی، ایکی لری باشلایار. ائشیکده دوروب ساخسینی ایکینجی خانه یه آتار. اویونچو، تک قیچلی اول بیرینجی خانه یه اورادان ایکینجی خانه یه آتلانار و آیاغی یلا ساخسینی اوچونجو خانه یه ایته لَیر. قاباقکی کیمی ایدامه وئریب آلتینجی خانه دن ائشیگه آتلانیب دئیر: خسته کین سونرا اوچ لر، دؤردلر، بئش لر و آلتی لاری اوینایار</span><span style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;" dir="ltr">.</span></p><br /><span lang="AR-SA" style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;"></span><p style="direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: justify;" dir="rtl" class=" "><span lang="AR-SA" style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;">اویونچو، اویونون هر مرحله سینده مثلاً اوچ لرده دوشرسه، اویونو وئرجک یولداشینا. یولداشی دوشدوکده، اویونچو قاباقکی قالدیغی یئردن یعنی اوچ لردن اویونا ایدامه وئره جک</span><span style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;" dir="ltr">. </span></p> <p style="direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: justify;" dir="rtl" class=" "><span lang="AR-SA" style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;">ب ـ ائله کی اویونچو آلتی لاری قورتاردی، یئنی بیر مرحله باشلایاجاق ساخسینی بیر ایاغی نین اوستونه قویار، بو آیاغی نین دابانینی یئره قویماقلا،یول یئریین کیمی هر آیاغینی بیر خانه یه قویار، جیزیقلاری ایاقلامادان گرک بیرینجی خانه دن گیریب، آلتینجی خانه دن ائشیگه</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;" dir="ltr"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;">چیخا. هایاندا ساخسی زویوب یئره دوشرسه، اویونچو دوشمک حسابیندادیر</span><span style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;" dir="ltr">.</span></p> <p style="direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: justify;" dir="rtl" class=" "><span lang="AR-SA" style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;">ج ـ بیر مرحله ده، ساخسینی باشی نین اوستونه قویار، قاباقکی کیمی بیرینجی خانه دن گیرر، هر خانه یه بیر آیاغین قویار، آلتینجی خانه دن ائشیگه چیخار</span><span style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;" dir="ltr">.</span></p> <p style="direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: justify;" dir="rtl" class=" "><span lang="AR-SA" style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;">دـ بورادا قاباق ائس مرحله سی گلر. اویونچو باشینی قووزاییب اوزونو گؤیه توتار، یئری گؤرمه دن، ائشیکدن بیر ایاغینی بیرینجی خانه یه قویوب دئیر: ائس؟ اگر آیاغی جیزیغین اوستونه دوشمزسه، یولداشی دئیر: ائس. سونرا ایکینجی آیاغینی ایکینجی خانه یه قویوب دئیر: ائس؟ اگر آیاغی جیزیغین اوستونه دوشمزسه یولداشی دئیر: ائس. بئله لیکله خانه لری بیر ـ بیر گلیب آلتینجی خانه دن ائشیگه چیخار. هاواخت اویونچونون آیاغی جیزیغین اوستونه دوشرسه یانار</span><span style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;" dir="ltr">.</span></p> <p style="direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: justify;" dir="rtl" class=" "><span lang="AR-SA" style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;">ر ـ ایندی دال ائس مرحله سی دیر. بو سفر باشین قالدیریب اوزو گؤیه دالی ـ دالی گلر. بیر ایاغینی بیرینجی خانه یه قویوب دئیر: دال ائس؟ یولداشی دئیر: ائس</span><span style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;" dir="ltr">.</span></p> <p style="direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: justify;" dir="rtl" class=" "><span lang="AR-SA" style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;">بئله لیکله خانه لری بیر ـ بیر گلیب آلتینجی خانه دن ائشیگه چیخار</span><span style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;" dir="ltr">.</span></p> <p style="direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: justify;" dir="rtl" class=" "><span lang="AR-SA" style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;">س ـ ائله کی اویونچو بو مرحله لری باشاری یلا سونا چاتدیردی، حقّی وار اؤزونه بیر ائو توتا. ائشیکده دوروب دالینی جیزیغا دؤندرر، ساخسینی چیگینیندن آتار. هانسی خانه یه دوشرسه، بونون ائوی دیر، گئدیب علامت قویار. داها یولداشی نین حقّی یوخدور، اویوندا بو خانه یه ایاغین قویا. بو خانه یه یئتیشنده گرک اوستوندن آتلانا</span><span style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;" dir="ltr">.</span></p> <p style="direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: justify;" dir="rtl" class=" "><span lang="AR-SA" style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;">اویونچو ائو توتاندان سونرا یئنه بیرلردن باشلایار، توتدوغو ائوه یئتیشنده، گؤیده کی آیاغینی یئره قویوب ایستراحت ائده بیلر. مومکوندور، اویونو یئنه باشاری یلا سونا چاتدیریب باشقا بیر ائو توتسون. البته یولداشی دا باشاری الده ائتدیکده اؤزونه بیر ائو توتار. آنجاق</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;" dir="ltr"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;">بونون توتدوغو اوئوی توتابیلمز. ایندیکی اوشاقلارین اوینادیغی خسته کین اویونو، تقریباً 1332 ش. ایلی دوورلریندن موْد اولدو. یئنی خسته کین اویونو، قاباقکی نوْوعدوندان جالیب اولدوغونا گؤره، اوشاقلارین طرفیندن منیمسه نیب سورعتله یایغینلاشدی</span><span style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;" dir="ltr">.</span></p> <p style="direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: justify;" dir="rtl" class=" "><span lang="AR-SA" style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;">یئنی نوع باشقا کیتابلاردا یازیلدیغینا گؤره، داها قئیده آلماغی لازیم گؤرمه دیم</span><span style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;" dir="ltr">.</span></p> <p style="direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: justify;" dir="rtl" class=" "><strong><span lang="AR-SA" style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;">&nbsp;</span></strong></p> <strong><span lang="AR-SA" style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;">قایناق:</span></strong><span lang="AR-SA" style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;"> ائل بیلگی ثروتیمیز ـ علی ظفرخواه</span> Sun, 8 Nov 2009 23:29:09 GMT http://xoy.ir/Comments.bs?PostID=949 مفرد http://xoy.ir/1388/08/17/post-949/ http://xoy.ir/1388/06/26/post-898/ <p style="direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: justify;" dir="rtl"><span lang="AR-SA" style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;">بو اویونا گئنیش بیر ساحه لازیمدیر. اویونا لازم اولان ‌شئی‌لر: نئچه دنه دسته (هره‌سی تقریباً 75 سانتی‌مئتر بویوندا). بیرینی یا ایکیسی‌نی یا اوچونو یئر دسته‌سی قویارلار، بیرینی‌ده اویونچو الینده توتار. بیر قاریش بویوندا آغاجدان چیلیک، کی ایکی باشینی‌دا بیچاقلا بیرآز یونتایارلار. چیلییین بویو بالاجا اولارسا، اونا اولدوزو چیلیک دییرلر. اویونچولار ایکی بولونرلر. اویونو هانسی طرف باشلاسین دییه نئچه یول‌لا تعیین ائده‌رلر</span><span style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;" dir="ltr">:</span></p> <p style="direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: justify;" dir="rtl"><span style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;" dir="ltr">1</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;">ـ طرفلرین بیریندن بیر نفر دسته‌‌نی گؤتوروب گئدر ایسته دییی قده‌ر یئر دسته‌سیندن فاصله آچار و دورار. مقابل طرفین اوستاسینا دییر: گولان ـ گولان؟ جواب وئرر: دسته گولان! دییر: سیزه، بیزه؟ جواب وئرر: مثلاً بیزه. دسته‌نی آیاغی‌نین دیبیندن یئره قویار، پارچانی دمیر آرشین‌لا اؤلچن کیمی یئری اؤلچه ـ اؤلچه گلر. اولینده دییر: بو سیزه. ایکینجی سینده دییر: بو بیزه. اوچونجوسو: بوسیزه و... تا دستـه یئتیشر یئر دسته‌سی‌نین اوستونه. هانسی طرفین آدی گلرسه، او طرف اویونا باشلایار</span><span style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;" dir="ltr">.</span></p><p style="direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: justify;" dir="rtl"><span style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;" dir="ltr">2</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;">ـ طرفلرین بیریندن بیر نفر چیلییی گؤتوروب ایسته دییی قده‌ر یئر دسته سیندن فاصله آچار. اوزون مقابل طرفین اوستـاسینا توتوب دییر: ده‌یدیزیم، ده‌یدیزه ‌سن؟ اوستا دییرسه ده‌یدیزیرم، بیـر آز دالییا گئدر و یئر دسته‌سیندن اوزاقـلاشار. یئنه سوروشار: ده‌یدیزیم، ده‌یدیزه ‌سن؟ نئچه دفعه یـوخاری‌یدا<span>&nbsp; </span>قئید اولونان کیمی یئر دسته‌سیندن اوزاقلاشاندان سونرا آخیردا ایکی حالتی واردیر</span><span style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;" dir="ltr">:</span></p> <p style="direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: justify;" dir="rtl"><span lang="AR-SA" style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;">الف) اوستا جواب وئرر: ده‌یدیزیرم. الینده چیلیک اولان راضی اولار و دییر: گل ده‌یدیز. اوستا گلر چیلییی یئر دستـه‌سینه آتار. ده‌یدیزه بیلرسه، اویونو او دسته باشلایار. یوخسا مقابل دسته</span><span style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;" dir="ltr">.</span></p> <p style="direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: justify;" dir="rtl"><span lang="AR-SA" style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;">ب) اوستا جواب وئرر: ده‌یدیز! الینده چیلیک اولان قبول ائدر. ده‌دیدیزه بیلرسه، اویونو اونون طرفی باشلایاجاق یوخسا قارشی طرف</span><span style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;" dir="ltr">.</span></p> <p style="direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: justify;" dir="rtl"><span lang="AR-SA" style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;">بیـر طرفین اویونچولاری‌نین هامیسی یا بیر حصه‌سی مئیدانا گیرر و بوبیریسی طرفدن بیر نفر اویونا باشلایار: اول »شؤتگی« وورار. یعنی سول الی ایله چیلییی گؤیه آتار و ساغ الینده‌کی دسته ایله گؤیده چیلییه محکم گوپسه‌یر. چیلیک گؤیه میل‌له‌نر و گئدیب اوزاق مسافه‌ده یئره دوشر. مئیداندا اولان اویـونچولاردان بیری چیلییی گؤتورر و یئر دسته‌سینی توشلاییب آتار. ده‌یدیزه بیلرسه. اویونچو اؤلر و ایکیـنجی‌سی گلیب اویونا باشلایار. ده‌یدیزه بیلمزسه، اویـونچو اویونو ایکینجی مرحله‌سی ایله ادامه وئرر: چیلییی گتیرر یئر دسته‌سی نین قاباغیندا پیل قویار. یعنی چیلیییین بیر باشینی بالاجابیر دیک یئره سؤیکه‌یر و بیر حالتده قویارکی چیلییین اوجو گؤیده قالسین. دسته ایله محکم چیلییین اوجونا وورار، چیلیک گؤیه قاوزاندیقدا، دسته‌ایله محکم چیلیییه گوپسه یر. چیلیک گؤیه میل له‌نر و گئدیب اوزاق یئرده دوشر. بورادا اویونچونون حققی وار چیلییی دوشدویو یئرده ال وورمادان (پیل قویمادان) بیرده وورسون و داها اوزاغا گؤنده‌رسین. البته مومکون دور چیلیک ائله دوشسون‌کی وورارسادا هئچ قاوزانماسین. اگر مقابل طرف چیلییی آتیب یئر دسته سینه ده‌یدیزه نمزسه اوینایان دییر: بوایکی</span><span style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;" dir="ltr">.</span></p> <p style="direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: justify;" dir="rtl"><span lang="AR-SA" style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;">بئله‌لیک‌له سایی اونا کیمی اوینایار و آخیردا بیر شؤتگو وورار. چیلیک هارایا دوشرسه مقابل طرفین نفسلی‌لریندن بیری چیلییی گؤتورر و بو سؤزلری دییه ـ دییه یئر دسته سینه ساری قاچار: »اه‌له‌کم، موله‌کم، چرخی فله‌کم، نانه، یارپیز، قـووون، قارپیز اوُوو...« اگر یئر دسته‌سینه چاتینجا نفس آلمازسا، چیلیک دسته‌نی اوینایان اویونچو اؤلر. یوخسا اویونچو اؤزونو یا یولداشلاریندان بیرینی »ایکی قارین‌لی« ائدر. یعنی ایکی دفعه اویناماغا حق قازانار. یا اگر یولداشلاریندان بیری اؤلموش اولارسا، اونو دیریلده بیلر. یعنی اؤلن اویونچو بیرده یئنی‌دن اوینایا بیلر. اویونون اوْن مرحـله‌سی‌نین هره‌سینده اویونچونون حققی وار چیلییی یئـرده ایکی دفعه وورسون. بیر دفعه‌سین الی ایله پیل قویار و ورار، بیرینی‌ده ال وورمادان چیلییی دوشدویو حالتده وورابیلر</span><span style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;" dir="ltr">.</span></p> <p style="direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: justify;" dir="rtl"><span lang="AR-SA" style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;">چیلییی مقابل طرف یئر دسته سینه آتیب ده‌یمه‌دن، چیلیک اؤز ـ اؤزونه پیل دوراسا، ایونچو مثلاً دییر: بو اوچ، دؤرده قلاشه و چیلییی وورار. چیلیک یئره دوشندن سونرا حققی وار الی ایله پیل قویوب بیرده وورسون. چونکی اول دفعه چیلیک اؤزو پیل دورموشدور.</span></p> <h2 dir="rtl"><font size="2"><span lang="AR-SA">بو اویونون قایدالاریندان</span></font></h2> <p style="direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: justify;" dir="rtl"><span style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;" dir="ltr">1</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;">ـ بو اویونون قایدالاریندان بیری »پلمه توتماق« دیر. چیلییی بؤرک یا ال ایله گؤیده توتابیلرسه‌لر، اوینایان اویونچو اؤلر. البته اولده شرط کسرلرکی پلمه وار یا یوخ</span><span style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;" dir="ltr">.</span></p> <p style="direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: justify;" dir="rtl"><span style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;" dir="ltr">2</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;">ـ چیلییی آتاندا یئر دسته سینه یئتیشمه‌ییب دوشرسه، اویونچو چیلییی دوشدویو یئردن پیل قویوب ووراجاق. یعنی داهـا چیلییی قایتاریب یئر دسته‌سی نین یانیندا پیل قویماغین لزومو یوخدور</span><span style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;" dir="ltr">.</span></p> <p style="direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: justify;" dir="rtl"><span style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;" dir="ltr">3</span><span lang="AR-SA" style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;">ـ چیلیک سو آرخینا دوشوب و مقابل طرفدن بیری دییرسه »سـوبولبولو« سو، چیلییی نه‌قده‌ر آپارارسادا، کوْو دئییل، چیلییی گتیرر آرخا دوشدویو یئردن حسابلانار. چیلیک یا ووغا دوشرسه، طرف چیلییی ده‌یدیزمک ایـسته‌ینده، اویونچو دسته‌نی یئر دسته‌سی نین اویان بویانینا وورار و دییر: بیر شاهی وئردیم قندانا، بونون اوستوندن آتلانا. یعنی بو سؤزو دئمک‌له آرزو ائدرکی چیلیک یئر دسته‌سینه ‌ده‌یمه‌سین</span><span style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;" dir="ltr">.</span></p> <h2 dir="rtl"><font size="2"><span lang="AR-SA">باشقا بیر چیلیک دسته اویونو</span></font></h2> <p style="direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: justify;" dir="rtl"><span lang="AR-SA" style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;">چیلیک دسته‌نی بیر جورده اوینایارلار. یئرده ایکی کرپیج یا ایکی داش بیر قاریشدان آز فاصله ایله قویار و دامین اوستونه دیرک آتان کیمی چیلییی کرپیچ لرین اوستونه قویارلار. دسته ایله چیلییین بئلینه وورار (ایندی ایسه بئلینه قویوب آتیرلار) و اوزاغا یول لایارلار. مقابل طرفین اویونچوسو گره‌ک چیلییی یئردن سوروتله‌مه حالتده آتیب کرپیج‌لره ده‌یدیزه. اویونچو ایسه دسته‌نی کرپیج‌لرین قاباغیندا بیر اوجو یئرده اولاراق ترپه‌در و سعی ائدر چیلییی وورماقلا<span>&nbsp; </span>قویماسین کرپیج‌لره ‌ده‌یه</span><span style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;" dir="ltr">.</span></p> <p style="direction: rtl; unicode-bidi: embed; text-align: justify;" dir="rtl"><span style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;" dir="ltr">&nbsp;</span></p> <p><strong><span lang="AR-SA" style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;">قایناق:</span></strong><span lang="AR-SA" style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;"> آذربـایجان فولکلوروندان ـ فولکلور خزانه‌سی/ توپلایانی: ع . ظفرخواه</span></p><p><span lang="AR-SA" style="font-size: 10pt; font-family: Tahoma;">منبع : هفته نامه اورین خوی</span></p> Thu, 17 Sep 2009 15:08:51 GMT http://xoy.ir/Comments.bs?PostID=898 مفرد http://xoy.ir/1388/06/26/post-898/